La delegación vasca regresa de Bruselas con una sensación agridulce.
Los 60 miembros de TAT que partieron el lunes de Euskal Herria llevaron a cabo ayer en Bruselas reuniones, charlas, entrevistas con medios, comparecencias y hasta una concentración para hacer ver la realidad que se vive en uno de los estados miembro de la Unión.
La marcha a Bruselas organizada con motivo del Día Internacional de Apoyo a las Víctimas de la Tortura ha dejado un sabor agridulce en el paladar de Torturaren Aurkako Taldea (TAT). Aunque encontraron apoyo y comprensión tanto en el Parlamento Europeo como en el de Flandes, donde tuvieron la opotunidad de reunirse con diputados de distintos grupos, los torturados vascos siguen sintién- dose «indefensos» ante lo que consideran «una práctica impune» en el Estado español.
Una de sus portavoces, Nekane Txapartegi, a la hora de valorar las horas que pasaron en la capital belga, manifestó a GARA que «el hecho en sí de que muchos parlamentarios hayan decidido reunirse con nosotros y nosotras supone reconocer la existencia de la tortura. Y eso, lógicamente, es muy positivo». Recalcó la «buena actitud y disposición a escucharnos» que observaron en sus interlocutores, aunque lamentó que todos ellos les indicaran que «no pueden hacer nada para que el Estado español ponga fin a esta práctica. Nos dicen que no pueden incidir en las decisiones que pueda adoptar el Estado en esta materia, que no pueden llegar a ejercer presión, que es un tema que no está en sus manos. Y todo ello pese a que es una cuestión interna de Europa».
Ese posicionamiento provoca que los miembros de TAT sigan «sintiendo indefensión. En el Estado español se tortura a los detenidos con absoluta impunidad y, aunque haya grupos parlamentarios que nos respalden ante esa realidad, no nos resulta suficiente. Eso nos lleva a un cierto sentimiento de impotencia», apuntó la vecina de Asteasu, procesada en el macrosumario 18/98.
Sorpresa por la dimensión
Sobre los encuentros mantenidos con los europarlamentarios y los diputados de la Cámara de Flandes, agregó que «conocen más o menos la situación de Euskal Herria, saben del conflicto. Pero apenas tenían conocimiento de la realidad de la tortura, de su uso contra ciudadanos vascos. Y les ha llamado la atención sobremanera la dimensión de esta práctica: verdaderamente se han quedado sorprendidos cuando les hemos informado del número de torturados en nuestro país en todos estos años».
Los objetivos marcados por la delegación vasca eran «mostrar a las instituciones europeas que el Estado español continúa torturando; explicarles que sigue haciendo caso omiso a las recomendaciones de la ONU y de organismos internacionales de derechos humanos; y recabar su apoyo».
La intensa agenda de TAT comenzó a las 10.00, con una rueda de prensa en la que participaron la propia Txapartegi, Martxelo Otamendi, Xabier Ioldi y Julen Arzuaga. A esa misma hora, gran parte de la delegación celebró una concentración en la plaza Schuman, frente a la sede del Consejo de la Unión Europea, que se prolongó hasta las 14.00. Los encartelados desplegaron pancartas, mostraron ikurriñas y colocaron una docena de figuras que simulaban distintos métodos de tortura.
Compromiso de los diputados
Otro grupo se dedicó, a partir de las 11.00, a reunirse con representantes de varios grupos de la Eurocámara: Bairbre de Brun, del Sinn Féin irlandés; Josu Ortuondo, del PNV; Giusto Catania, de la italiana Refundazione Comunista; Gerard Onesta, de los Verdes franceses y vicepresidente del Parlamento; Jens Holm, del Vansterparteit sueco; Mikel Irujo, de EA; Pedro Guerreiro, del PC de Portugal; y Jiri Mastalka y Vladimir Remek, del PC checo. También intercambiaron impresiones con el Friendship. Según TAT, todos ellos se comprometieron a poner en marcha iniciativas contra la tortura en el Legislativo europeo.
Una actitud que también les expresaron en el Parlamento flamenco, donde al mediodía TAT hizo una presentación pública tanto de su labor como de la realidad que se vive en este país en este terreno.
El viaje a Bruselas se enmarca en la trayectoria emprendida en Elorrio el 16 de diciembre, en la asamblea nacional que llevaron a cabo los torturados vascos y en la que adoptaron un doble compromiso: ser miembros de TAT y convertirse en protagonistas activos en el trabajo para la desparición de esa práctica.
Desde entonces, están llevando una labor de interlocución con distintos agentes para recabar apoyo. Esta experiencia culminará el día 30 en un acto político a celebrar en Bilbo.
Tortura testigantzak Bruselan.
TATeko kideak Bruselan izan dira Torturatuen Elkartasunerako Nazioarteko Egunean.
Espainiak euskal herritarrak torturatzen dituela salatu dute TATeko hainbat kidek Bruselan. Torturatuen Elkartasunerako Nazioarteko Eguna zen atzo, eta 60 bat torturatuk osatutako ordezkaritza Bruselara joan zen Europako zein Flandesko legebiltzarretako hainbat talderi eta gizarte eragileri «torturaren errealitatearen berri ematera». Hainbat bilera egin zituzten, hiruzpalau taldetan banatuta, eta gustura agertu ziren haietan guztietan jasotako babesarekin eta elkartasunarekin. Helburua lan sakonago baterako lehen kontaktua egitea zen, eta bete dutelakoan daude.
Europako Legebiltzarrean torturaren kontra lan egingo duen talde bat sortzea nahi dute TATeko kideek, eta horretarako bidea ireki zuten atzo. Legebiltzar horretan Frantziako Berdeen ordezkari eta Europako Parlamentuko lehendakariorde Gerard Onestarekin, Ipar Irlandako Sinn Feineko Bairbre de Brunekin, EAJko Josu Ortuondorekin, Italiako Refundazione Comunistako Giusto Cataniarekin, Suizako Vansterparteiteko Jens Holmekin, EAko Mikel Irujorekin, Portugalgo Alderdi Komunistako Pedro Guerreirorekin, eta Txekiako Alderdi Komunistako Jiri Mastalka zein Vladimir Remekekin batu ziren. Haiek guztiek ondo hartu dute TATek egindako proposamena, eta talde hori nola sortu lantzekotan geratu ziren guztiak. Entzundakoarekin harrituta eta asaldatuta ere geratu ziren, eta Euskal Herrira bisita egiteko nahia jakinarazi zieten gehienek TATeko kideei.
Europako Legebiltzarrean Euskal Herriko prozesua bultzatzeko asmotan sortu zen Friendship taldearekin ere batu ziren, birritan, eta haiek ere oso harrera ona egin zietela nabarmendu dute.
Flandesko legebiltzarrekoekin ere egon ziren. TATen aurkezpen publikoa egin zuten eguerdian, eta han izan ziren N-VAko diputatu Helga Stevens eta Jan Loones zein Berdeetako Eloi Glorieux Groen. CD&V alderdiko buruzakiekin ere batu ziren. Legebiltzar horretan torturaren aurkako ekimenak abiatzeko konpromisoa hartu zuten haiek ere.
ELKARRETARATZEA. Politikariak jakinaren gainean jartzeaz gain, TATekoek herritarrei ere azaldu nahi zieten Espainiak torturatu egiten duela, eta, gainera, ez dituela nazioarteak aholkatutako protokoloak martxan jartzen. Horretarako, prentsaurrekoa eman zuten Xabier Ioldik, Nekane Txapartegik, Julen Arzuagak eta Martxelo Otamendik goizean. Gainera, 10:00etatik 14:00etara elkarretaratzea ere egin zuten Schuman plazan.
Herritarrentzako hitzaldiak eman zituzten arratsaldean Espace Marx aretoan, Brusela erdigunean dagoen eta Nekkersdal kultur etxean, esate baterako. Aurrenengo hitzaldi horretan ehun lagun inguru batu ziren, eta egunean zehar TATeko kideekin bildutako hainbat ordezkari bigarrengoan.
Torturatu kolonbiarrekin, turkiarrekin eta kurduekin ere batu ziren, eta Casa De America Latina en Bruselas, Grupo Colombia de Belgica, Eta Victimas de tortura taldeekin adierazpena sinatu zuten torturaren aurkako borrokan guztien indarrak biltzeko helburuarekin.
Tortura desagertzeko exijitu du EBk, eta tratu txarren kasuak ikertzeko eskatu die EBko estatuei.Torturatuei laguntzeko 44 milioi euroko diru laguntza onartzea proposatu du Europako Batzordeak.
Torturak edota bestelako tratu iraingarriak desagertzeko exijitu du Europako Batasunak. Torturak justifikaezinak direla salatu du Alemaniaren esku dagoen EBko lehendakaritzak, ohar batean, eta pairatu dituzten pertsonei laguntzak emateko eskatu du. Tratu horien kontrako neurriak hartu behar direla adierazi du, eta torturak debekatzea eta giza eskubideak bermatzea beharrezkoa dela esan du. Atzo torturak pairatu dituzten pertsonen nazioarteko eguna izan zen.
EB osatzen duten estatuei beren lurraldeetan torturatzen den edo ez aztertzeko eskatu die. Torturatzen dela ikusiz gero, torturatuak izan direnei laguntza emateko eskatu du, bai eta torturatzaileei jarraipen penala egiteko ere. Hala, Torturaren eta Bestelako Tratu edo Zigor Krudel, Anker edo Iraingarrien Kontrako Hitzarmena eta Torturaren Aurkako Protokolo Fakultatiboa sinatu ez duten estatuei, sinatzeko eskatu die.
Torturaren aurka borroka «lehentasunezko» gaia dela adierazi du Europako Batzordeak, eta horretarako 44 milioi euro bideratzeko proposatu du. Laguntzak 2007 eta 2010. urte bitartean banatzea proposatu du, 11 milioi euro urtean. Diru hori torturak jasan dituzten pertsonak artatzeko zentroak egokitzera bideratzea da bere helburua. Alabaina, Europako Batzordeak proposamena egin ondoren, EBko Kontseiluak eta Parlamentuak erabaki beharko dute proposamen hori onartu ala ez.
100 ESTATU BAINO GEHIAGO. 2006ean munduko 102 Estatu tortura kasutan nahastuta egon zirela salatu du Amnisty Internationalek (AI), bere urteroko txostenean. Haren arabera, poliziek eta bestelako Estatuetako segurtasun indarrek erabiltzen dituzte torturak.
Espainiaren kontrako hitzak izan ditu AIk, izan ere, oraindik tortura eta tratu txarrak salatzen dituzten kasuak mantentzen direla salatu du. Hori «larria» dela iruditzen zaio, baina, are eta larriagoa da, bere ustez, kasu horiek aztertuko dituen ikerketa independenterik ez egotea. Espainiak Torturaren Aurkako Protokolo Fakultatiboa 2006. urtean sinatu zuen arren, inkomunikazioa bezalako neurriak indarrean izatea egotzi dio.
Erresuma Batua eta Errusia ere AIren zerrendan daude. Erresuma Batuak ustez terrorismoarekin zerikusia zuten pertsonak ustez torturatzen zen estatuetara bidaltzen zituela salatu du AIk, eta Errusian, berriz, poliziek zuzenean torturatzen zutela. Europaz kanpo ere hainbat herrialde dira AIren ustez torturarekin zerikusia dutenak: Egipto, Maroko, Irak, Iran, Libia, Siria, Yemen, Mexiko, Txile eta Paraguay, besteak beste.
Sinaduran gelditu zen borondatea.
Espainiako Gobernuak ez du borondaterik torturaren prebentziorako protokoloa betetzeko, Torturaren Aurkako Batzordeak dioenez.
Espainiaren izenean sinatu zuen Miguel Angel Moratinos Atzerri ministroak NBEren Torturaren Aurkako Protokolo Fakultatiboa, 2005eko apirilaren 13an, New Yorken (AEB). Joan den ostiralean, hilaren 22an, Torturaren Aurkako Batzordeak gutun bat bidali zion Espainiako presidente Jose Luis Rodriguez Zapaterori. Egun hartan amaitzen baitzen, hain zuzen, Torturaren prebentziorako Mekanismoa aktibatzeko NBEk jarritako epea.
Bi egun lehenago, Espainiako Justizia ministro Mariano Fernandez Bermejok esan zuen ezin zutela epe hori bete. Arrazoia: hainbat gizarte eragilerekin harremanetan zeudela, mekanismoa Espainiako arartekoaren esku uzteko.
Informazio hori ez da zuzena, Batzordeak Zapaterori bidalitako idatzian salatzen duenez. 2005ean sinatu, eta egungo egunera arte Espainiako Gobernuak ez du proiekturik aurkeztu. Iazko urrian giza eskubideen aldeko zenbait erakunderekin bildu zen, tartean Torturaren Aurkako Batzordearekin. Proposamena egin zien: Espainiako arartekoa izatea Torturaren Prebentziorako Mekanismoaren ordezkari. Horren aurka azaldu ziren Batzordea osatzen duten 44 erakundeak. Beren ustez berria behar duelako erakunde horrek, Gobernuaren ordezkaririk gabea.
Zenbait alditan bildu arren, ez dute adostasunik lortu. «Gobernuak uste zuen aise onartuko genuela Espainiako arartekoa izatea ordezkaria, eta horren aurka azaldu garenean, ez dute maniobratzeko denborarik izan». Hala dio Jorge del Cura Torturaren Aurkako Batzordeko kideak. «Orain arte martxan jarri ez bada, benetako borondaterik ez dagoelako izan da», azaldu du Del Curak. Izan ere, iragan martxoan mekanismoa osatzeko proiektua aurkeztu zion Batzordeak Espainiako Gobernuari, eta oraindik ez dute erantzunik jaso.
Nekane Txapartegi TATeko kidea.
«Elkartasuna azaldu digute, eta baita harremanetan jarraitzeko borondatea ere».
Europako parlamentariei «euskal herritarrek Espainiako Estatuaren eskutik torturak jasaten» dituztela eta Espainiak horretarako «makinaria oso bat» prest duela azaltzen pasatu zuen atzoko eguna Nekane Txapartegi TATeko kideak beste hainbat lagunekin batera, Bruselan. Arratsaldeko bileren aurretik hitz egin zuen BERRIArekin.
Norekin batu zarete goizean?
Bi taldetan banatuta gabiltza: Europako Parlamentuan batzuk, eta Flandesko Parlamentuan besteak. Europakoan nabil ni eta Sinn Feinekoekin, EAJkoekin, EAkoekin, kurduekin, italiarrekin, Berdeetakoekin, ingeles batzuekin eta txekiarrekin batu gara.
Zer kontatu diezue?
Euskal Herrian dagoen torturaren errealitatea mahai gainean jartzera etorri gara, uste dugulako tortura bukatzea denon lana dela. Beraz, babesa emateko eta tortura amaitzeko har ditzaketen konpromisoak hartzeko eskatu diegu. Bilera batzuetan esperientzia pertsonalak ere kontatu ditugu, baina, mezu orokorragoarekin etorri gara.
Nola hartu zaituztete? Bazuten kontatu diezuenaren berri?
Jarrera ona izan dutela azpimarratuko nuke. Jakitun ziren Euskal Herrian gatazka politikoa dagoela. Horren harira, torturaren berri zerbait entzuna zeukaten, baina ezer argirik ez. Zerbait bazekiten arren, gauza batzuekin harrituta geratu dira. Harrituta geratu dira 1977tik hona 7.000 torturatu baino gehiago egon direla eta salaketak sistematikoki artxibatzen dituztela esandakoan. Horren inguruan galdera dezente egin dizkigute. Epaiketak tortura deklarazioetan oinarrituta egiten direla esandakoan ere harritu dira... Gauden mendean egonda, Europako Batasuneko estatu bat horrela aritzen dela ikusita harrituta geratu dira. Europatik kanpo zer gertatzen den gehiago dakitela esan digute. Nik esango nuke gurekin biltzea bera tortura badagoela aitortzea dela.
Norbait egiten al dute egoeraren erantzule?
Hemendik gauza gutxi egin daitekeela azpimarratzen dute, alegia, Europako Legebiltzarrak eskuduntza gutxi duela estatu bat zerbait egitera behartzeko. Eskaerak jasotzen dituen batzorde bat badagoela, eta han eskaera egiteko esan digute, beraiek prest egongo liratekeelako gainerakoak gai honetaz hitz egiten jartzera behartzeko. Baina hortik aurrera ez dutela aukera handirik esan digute.
Betetzen zaituzte erantzun horrek?
Euskal Herrian ere horrekin egiten dugu topo, eta espero genuen. Baina guk azpimarratu diegu horrek babesik gabe uzten gaituela. Tortura gehiago egon ez dadin neurri eraginkorrak martxan jartzeko eskatuz, urtero-urtero daude gomendioak nazioartetik Espainiako Estatuarentzat. Espainiak neurri horiei kasurik egiten ez dien arren, Europatik ez dute presiorik egiten. Nork zigortzen edo behartzen du Espainia neurriak hartzera? Hala ere, beraiek ezin dutela horretan sartu esaten zuten. Pixka bat sentipen gazi-gozoa geratu zaigu, babesa eman arren, norabide horretan ezin dutela presiorik egin ikusten delako. Baina babes hori jasotzea baikorra iruditzen zaigu. Torturaren aurka zenbat eta indar gehiago metatu hobe. Gure mezua zabaltzerakoan zenbat eta jende gehiagok sinistu, errazagoa izango da gure mezua zabaltzea. Aurreneko kontaktua egin dugu, eta hurrengo urtera begira ea zerbait gehiago egitea lortzen dugun.
Europan emateko pauso gehiago geratzen dira?
Honek jarraipena izango du, noski. Orain izan dugun harrera ikusita, eta gurekin harremana mantentzeko prest daudela ikusita, ziur nago jarraipena izango duela. Gaurkoaren [atzokoaren] balorazioa egin beharko dugu aurrena, eta elkarlanean segi gero. Datorren urtean ere egun honetan zerbait antolatzen saiatuko gara, ahal bada konpromiso gehiagorekin.
Xabier Onaindia - Torturatua eta TAT-eko kidea.
«Ez dugu pentsiorik ez dominarik behar, aitortza baino».
Xabier Onaindiaren aita mendatarra da eta ama bilbotarra, baina Venezuelan jaio zen (1953), Ciudad Bolibarren. Txikia zela etorri zen hona, baina 1981an ere Venezuelara itzuli behar izan zuen, exiliatu moduan. 1979an torturatu zuten.
Zein helburu izan du Bruselarako bidaiak?
Testigantza ematea. Zelan Europan, lehen mundu honetan, torturatzen den. Azken hogeita hamar urteetan, demokrazia urteetan, 7.000 euskaldun torturatu dituztela. Euskal Herrian hiru milioi baino ez garela kontuan hartuta, datu horiek beldurgarriak dira.
Zein izan da Europako parlamentuko kideen erreakzioa?
Badakite hemen torturatzen dena. Baina ez zekiten horrenbesterako zenik. Harrituta geratu ziren.
Bidaiaren zein balorazio egiten duzu orokorrean?
Hogeita lau ordutan gauza asko egin ditugu eta pozik gaude. Sekulako lana egin dugu, daukagun indar apurra ipini dugu mahai gainean. Atzo baino hobeto gaude.
Busturialdean berton ere hainbat izan dira tortura jasan dutenak, ezta?
Uste dugu azken hogeita hamar urteetan Busturialdean gutxienez 300 lagun torturatu dituztela. Testigantzak ere baditugu. Denok daukagu familian edo lagun artean torturatua izan den norbait. Eskualdeko torturatuak elkartzen hasi gara. Guk ere laguntza psikologikoa behar dugu. Ez dugu ez pentsiorik ez dominarik behar, baina bai gizartearen aitortza, inplikazioa.
Torturatua izan denik ere ez dakien jendea dagoela diozue...
Sekulako jipoiak hartu dituzte, baina uste dute normala dela hori komisaldegian. Eta beste batzuentzako hain gogorra denez, ez dute onartzen tortura jasan dutenik. Ez dute ezer egin nahi. Erabat baztertuta dute gai hori. Hala ere, oreka psikologikoa izateko beharrezkoa dute hori onartzea.
Zein hutsune ikusten dituzu?
Bost egun komisaldegian pasatu ostean baten bat ateratzen bada, sekulako jipoia hartuta, erabat galduta... Ez daukagu nora bidali. Ez daukagu azpiegitura iraunkorrik. Sekulako arazoekin dago jendea, lo egin ezinik, beldurrak jota, depresioekin, antsietatearekin... Arlo hori landu behar dugu.
