Elorrio, cita con el pasado y el presente de la tortura.
Rodolfo Cuesta, Susana Atxaerandio y Maite Golmaio conocen muy bien el significado de la palabra «tortura» y sus consecuencias. Cuesta y Atxaerandio estuvieron cinco días incomunicados en dependencias de la Guardia Civil: él en 1992 y ella en 2002. Golmaio perdió a su hijo Xabier Kalparsoro. Tras muchos trámites pudo verlo en el Hospital de Basurto antes de que falleciera.
La asamblea de torturados pide el fin de leyes y tribunales de excepción
Elorrio acogió ayer una cita histórica: la primera asamblea nacional de torturados. Las más de cuatrocientas víctimas que se congregaron en la localidad vizcaina relegaron los testimonios de los tormentos vividos a manos de las distintas policías para tomar la palabra y hacer escuchar su voz como colectivo con identidad propia en la sociedad vasca. Más aún en el marco del proceso de resolución del conflicto político, «como directos implicados que somos».
El centro cultural Arriola de Elorrio reunió ayer a cientos de ciudadanos vascos que en las últimas décadas han sido objeto de torturas, en la que supuso la primera asamblea nacional de torturados del país y en la que se redefinió la lucha contra la tortura, con los propios torturados como protagonistas. Además de exigir la reparación y el reconocimiento de que «han utilizado la tortura sistemáticamente bajo la máscara de la democracia», reivindicaron el fin de las leyes y los tribunales de excepción que posibilitan esta práctica.
Más de cuatrocientas personas acudieron a la cita de la primera asamblea nacional de torturados, que cifraron en más de 7.000 «sólo desde que se aprobó la Constitución española; ésa que garantiza que vuelva a ocurrir una y otra vez». La constitución de esta primera asamblea viene enmarcada en el contexto político actual, en el que consideraron que se deben redoblar los esfuerzos para la erradicación de la práctica de la tortura y los malos tratos.
Desde el análisis de que la práctica de la tortura ha sido negada, de que el testimonio de los torturados ha sido silenciado, obviado e incluso perseguido, y de que en la lucha contra la erradicación total de la práctica de la tortura los protagonistas deben ser las víctimas de «esta lacra», la primera asamblea nacional de torturados optó por dar un nuevo impulso a la lucha contra la tortura en la que serán los mismos torturados quienes hagan oír su propia voz en la sociedad.
Martxelo Otamendi, Nekane Txapartegi y los representantes de Torturaren Aurkako Taldea (TAT) Alaitz Jauregi e Izaskun González fueron los encar- gados de dinamizar la cita de Elorrio, que se prolongó durante dos horas. En el escenario ocupaba un lugar preferente la obra que el escultor navarro Juan Gorriti diseñó y regaló a TAT y que simboliza el sufrimiento padecido por miles de hombres y mujeres torturados a manos de distintas policías.
Ayer no hubo distinciones de edad, género ni de cuerpo policial por el que fueron objeto de torturas. Todos y cada uno de los presentes acudieron a la cita para redefinir los principales cauces de la lucha contra la tortura y ser, asimismo, protagonistas activos.
Llamamiento a unir fuerzas.
Es por ello que desde la asamblea realizaron un llamamiento expreso «a todas las personas que han sido torturadas para que unamos fuerzas, se sumen a nosotras y nosotros, y entre todos hagamos ver la verdadera dimensión de esta lacra social. Estamos dispuestos a que se nos vea y se nos oiga».
Dentro de la lógica de que «la tortura está enmarcada dentro del conflicto político que vive Euskal Herria», las personas torturadas instaron a los agentes políticos, sindicales y sociales del país para redoblar los esfuerzos para que «se respeten la palabra y la decisión de este pueblo» y los derechos que le corresponden.
Adierazpenak:
«Lehenbailehen konpondu beharreko gaitz jasanezina da»
Iñaki Uria
Garrantzitsua da tortura asko egon dela eta badagoela erakustea, eta ez gordetzea. Eta garrantzitsua da, zeren eta bestela badirudi hemen biktimak bakarrik batzuk direla. Eta hemen, herriaren zati handi batek estatuen bortxakeria jasan du, eta kasu honetan, torturarena, jasanezina den gaitz bat da, lehenbailehen konpondu beha- rrekoa. Eta behin betiko kentzeko behar beharrezkoa da horrelakoak egitea.
«Lo que hemos hecho es hacernos visibles»
Eva Forest
Es muy importante que nos reunamos, porque aunque mucha de la gente torturada lo haya denunciado, que haya una asamblea de torturados, que se constituyan como tal, tiene una fuerza muy grande de denuncia. No nos han querido ver, han negado siempre la tortura, y lo que hemos hecho es hacernos visibles. Por eso estamos aquí, porque no nos han podido destruir, aunque ése haya sido uno de sus objetivos.
«Beharrezkoa izan da horrenbeste torturatu elkartzea»
Unai Romano
Gaurko eguna oso positiboa iruditzen zait. Polita eta beharrezkoa izan da horrenbeste torturatu batera elkartzea. Gainera, hemendik aurrera garatu beharreko lan ildoak zehaztu ditugu, ea torturaren gaitz hau behin betiko amaitzen den. Oso positiboa izan da. Lan-talde bat egituratzea erabaki da eta beste hainbat erabaki garrantzitsu ere hartu dira, eta horrela, elkarlanean lantzeko norabide bat jarri da.
«Es muy importante para que se digan las cosas como son»
Victoria Mendoza
Lo vemos muy esperanzador estamos tres personas torturadas de México, porque hay que denunciar que existe la tortura, pero sobre todo los motivos. Creo que los vascos dan mucho ejemplo. Es muy importante que se configuren en una asamblea, para que se digan las cosas como son: que existe la tortura y que es uno de los tantos medios que tienen los estados francés y español para reprimir al pueblo vasco.
Torturari buruzko ikerketa zentro bat eratzeko ideia mahai gainean.
Euskal Herriko torturatuen nazio mailako lehen biltzarreko ondorioetan jaso bezala, tortura jasan duten lagun gisa gizartean beren lekua aldarrikatu zuten atzo. Aldarrikapenetik abiatuta, errealitatean egikaritzeko asmoak hausnartzen hasiak dira dagoeneko.
Biltzarraren ondorioak aditzera eman zituen Edorta Jimenez idazleak honakoa azaldu zion GARAri: «Torturari buruzko ikerketa talde bat eratzeko asmoa hausnartzen ari gara. Legezko figura baten barruan, agian fundazio gisako figura batean, torturaren gaineko artxibo edo dokumentazio zentro bat eratzeko ideia dago».
«Gure esperientzia munduarentzat ere eredugarria izan daiteke, gainera, kontuan hartuz Europan gaudela», erantsi zuen Jimenezek. Horrela, bere aburuz, torturatu bezala gizartean ere beharrezkoa duten lekua eskuratu ahal izango dute, figura instituzionalizatu baten magalean. Horrela, gainera, beharrezkotzat jotzen duten erreferentzia sozial bat sortuko litzateke torturaren ingurukoaferen gainean.
Alta, nahiz eta Euskal Herrian izandako torturen gaineko kasuak izan nagusi, Edorta Jimenezen esanetan, munduan izan eta bizitzen diren tortura kasuakere jasoko lituzke oraingoz ideia soila izan arren egikaritzea posible izan daitekeen ikerketa zentro horrek.
Osorik torturarena den mendia.
Aurrerapauso garrantzitsutzat jo zuen atzo Elorrion izandako biltzarra. Izan ere, bere aburuz, torturaren errealitateari tamaina hartzeko beste pauso bat izan da, «garrantzi estrategikoa» duen pausoa.
Jimenezek metafora bat baliatu zuen ezkutatu nahi den errealitatea irudikatzeko: «Mendi ikusezin bat lainoa urraturik erakusten ari gara; alerik ale osatu den torturaren mendia. Mendi gailurrean sei hildako daude, oso ikusgarri. Eta gero, beherago, ia heriotzaren ertzeraino eraman dituztenak. Eta pixka bat beherago heriotza eskatu dugunak torturatu gaituztenean. Torturaren kasuan ez dago hutsaren hurrengorik, mendi hau osorik baita torturaren mendia».
Atzoko biltzarrean ehunka lagun elkartu baziren ere, Jimenezen ustez, aurrerantzean «izen eta abizen, egun eta ordu, gorputz polizial eta datu guztiekin» erakutsi ahal izango da zenbat diren torturatuak. Gakoa hor dagoela dio, torturatuek soilik egin dezaketen lan horretan, «horren aurrean Estatuak ezinbestez aitortu beharko baitu torturatu egin eta egiten dela».
TAT: «Ezkutatu nahi denaren froga bizia dira».
Torturaren aurkako Taldeak lan jarduna indartuko du atzo egindako batzarraren ondotik. Izan ere, torturaren errealitatea salatzeaz gain, TAT «tortura jasan duten «pertsonen ahotsa ere izango baita», batzarraren ondorioen artean jasotakoaren arabera, TATen barnean kokatuko baita torturatuen batzarra.
Hauspo berria.
Torturaren aurkako Taldeko kide Aiert Larrarte baikor ager- tu zen batzarraren ostean. «Torturatuen batzar bat antolatu den lehenengo aldia izan da. Torturatuek gizartean halako ordezkaritza bat izateko lehen pausoa da», adierazi zuen.
«Ezkutatu nahi duten torturaren froga bizia dira, eta gaur hori erakutsi dute. Hemendik aurrera torturaren aurkako borrokari halako hauspo berria emateko neurriak hartu dira, eta torturatuek berek parte hartuko dute gainera. Torturatuen aldarrikapenak entzun eta bultzatu behar direla uste dugu, egoera hau, torturaren gaitz eta errealitate gordina, amaitzea beharrezkoa baita; irtenbide bat eman behar baitzaio», azaldu zuen Larrartek.
Tortura ahalbidetzen duen makineria ezabatzeko lan egingo dute torturatuek. Elorrion egindako bileran, «testigantza emateko» konpromisoa hartu dute tortura jasan dutenek.
Lekukotasuna eman, inoiz berriro gerta ez dadin. Torturak jasan dituztenen testigantza, haien oinaze eta sufrikarioak dira tortura egon badagoelako frogarik behinena. Horregatik, testigantza emateko konpromiso irmoa hartu dute Elorrion (Bizkaia) atzo batzarrean bildu ziren torturatuek. Ostera ere torturarik egon ez dadin eta, hori bezain garrantzitsua, orain arte «tortura ahalbidetu duen makineria osoa» deuseztatzeko helburuz.
Torturak jasan dituzten ehunka lagunek batzarra egin zuten atzo Elorrion. Torturaren esanahiaz, hura desagerrarazteko eman beharreko pausoez, torturatuen beraien zereginaz eta beste hainbat konturen inguruan, luze eta sakon hausnartu zuten batzarrean. Amaieran, batzarreko ateak zabaldu zizkieten hara gerturatu nahi izan zuten hedabideei, beren gogoeten berri emateko.
ESTATU DELITUAREN FROGA BIZIA.
Zazpi puntuko agiria irakurri zuten Edorta Jimenezek eta Susana Atxaerandiok. Agirian, batzarrean bildutakoek «estatu delitu mota baten froga bizia» direla adierazten dute: «Hemen bildu garen herritarrok gara torturak indarrean segitzen duen fede ematen dugunak. Euskal gizarteak jakin beharreko zerbait dugu esateko». Espainiako Konstituzioa onartu zenetik, 7.000 euskal herritar inguru torturatu dituztela kalkulatzen dute.
Estatu delitu mota horrek baditu erantzukizunak, Elorrion bildutakoen ustez, eta horien «zigorgabetasuna» salatzen dute agirian: «Guk ondo dakigu nork torturatu gaituen. Jakin badakigu nola diharduten, ondo koipeztaturik dabilen makineriaren barruan, babespean. Eta badakigu zergatik egiten duten ere: isilik egon gaitezen, kikildurik, elbarriturik, beldurrez».
Erantzukizun horiek zehazten dituzte torturatuek haien adierazpenean. Alde batetik, zuzenean tortura egiten duten polizia indarrak daude, «uniformearen kolorea edozein delarik ere». Baina, era berean, botere legegilea «makineriaren garunaldean» kokatzen dute, «salbuespenezko legeriak beraiek ebazten dituzte eta». Legeak betearazten dituen botere exekutiboa eta botere judiziala ere ez dauzkate ahanzteko: «Zuek, politikariok, epaileok, fiskalok, abokatuok, auzitegiko medikuok, ankerrak zarete, torturatzaileentzat ezinbestekoak zaretelako».
Tortura desagerraraztea dute xede hura jasan dutenek. Horrek esan nahi du «berriro gertatuko ez den bermea» lortzea, hots, «salbuespen egoerako auzitegi eta legeak errotik kendu, eta berriz indarrean sekula sartu ez».
Azken finean, «torturaren makineria» desagerraraztea dute helburu, «berriro beste inor bere mekanismoan harrapa ez dezan». Makineria horri kentzen zaion pieza bakoitza «betiko» kentzen zaion bermea eskatzen dute torturatuek, «abagunea aldatu eta pieza zaharrak, berriz konpondurik, makinan sar ez ditzaten».
Tortura salaketak «benaz eta arduraz» ikertzeko, torturek eragindako aitorpenetan oinarritu diren epaiketa guztiak «indarrik gabe eta bertan behera» uzteko eta torturaren aitortza publikoa ere eskatzen dute torturatuek.
GATAZKA GAINDITZEKO AHALEGINA.
Abagune politikoa ere mintzagai izan zuten Elorrioko batzarrean, eta eragile guztiei eta, oro har, euskal gizarte osoari, dei egin zieten ahalegina egiteko gatazka gainditze aldera. Izan ere, «gatazkaren erakusgarri» dira torturatuak. Euskal Herriaren borondatea errespetatzeko eta, herri gisa zein gizabanako gisa, eskubide guztiak bermatzeko eskatzen dute torturak jasan dituztenek.
Eta gainerako torturatuei ere dei egin diete, batzeko, biltzeko, testigantza emateko, «hemen gaude, milaka gara» esateko, «gaitzaren tamaina» erakusteko. «Ez gara ikusezin bilakatuko. Inolako erakundek, sindikatuk, bakezale mugimenduk edo giza eskubideei buruzko batzordek esan ahal izango du hau dena ez dela inoiz gertatu. Hemen gaituzte. Adituko dituzte gureak».
Batzarraren ondorioak:
Froga. Tortura egon badagoela baieztatzen dute torturatuek, eta haien lekukotasuna da horren «froga bizia».
Erantzukizuna. Torturaren erantzukizuna torturatzaileena, salbuespenezko legeria onartzen duen botere legegilearena, botere exekutiboarena eta «itsua izan ez baina itsuarena egiten duen» botere judizialarena dela diote torturatuek.
Erreferentzia. TAT Torturaren Aurkako Taldeak egindako lana aintzat hartzen dute torturatuek, eta aurrerantzean lan hori osatu eta aberastuko dute.
Helburua. Tortura «sustraitik erauztea» da xede nagusia.
Konpromisoa. Tortura erabat desagertu arte lan egiteko konpromisoa hartzen dute torturatuek.
Deiadarra. Torturatu guztiei biltzeko deia egiten diete, «izurriaren neurria» erakusteko.
Gatazka. Eragileei ere dei egiten diete ahalegina egiteko, «herri honen borondatea eta hitza errespeta daitezen».
Testigantzak:
«Gu ikusgarri izateak ezinezko bilakatuko luke tortura»
Edorta jimenez
1984ko urrian torturatua
«Goizaldeko orduetan etorri ziren. Autoz eraman ninduten, eta han bertan hasi zitzaizkidan jotzen. Bi egunez egundoko jipoiak eman zizkidaten, baina gogorrena izan zen gau batez maskaratu eta elektrodoak jarri zizkidatela behin eta berriro. Horren ondorioz, zainak ebakitzen saiatu nintzen, jakaren kremailera erabilita.
Batez ere familiagatik irten nintzen izututa. Torturatzaileak eragiten duen irudia da ahalguztiduna dela, eta gai dela edozer egiteko. Jendeak batzuetan ez du ulertzen zergatik ez den salaketarik egiten, baina torturatuak ezin du sinetsi epaitegiko medikuek ikusi eta ezer ez esatea, polizia zaindariek ikusi eta ezer ez esatea, epaileak ikusi eta ezer ez galdetzea. Torturatuak sentitzen du denak direla itsuak, denak direla gorrak, torturatzaileak ahalguztidunak direla eta, beraz, edozein unetan haien mehatxuak bete ditzaketela.
Horren kontra borrokatzeko, nik uste dut egiten ari garena dela bidea. Kalean jarri behar dugu, honetaz sekula ezer argitaratu ez duten hedabideei jakinarazi, gizarteari jakinarazi, eta ikusgarri bilakatu. Gu ikusgarri izateak ezinezko bilakatu luke tortura. Baina, horretarako, ikusgarri bilakatu beharko genuke hedabide guzti-guztietan, eta, egun, hedabide guztietan ez gaude. Nik uste dut hori dela erronka».
«Gaurko eguna mugarri historikoa izango dela pentsatzen dut»
Ibon meÑika
2006ko apirilean torturatua
«Batzar honetako abiapuntua oso polita da. Lehenengo urratsa da torturatuok kolektiboa osatzen dugula kontzientzia hartzea, eta, horren ondorioz, etor daitezkeen jardueretan parte hartzea, kolektibo bateko kide gisa. Estatuak modu isolatuan ulertarazi nahi izan digu urte hauetan guztietan gertatutako guztia, baina torturatuok era egituratuan erantzute- ko beharrean gaude. Kolektibotasun horrek sekulako indarra ematen digu, eta bigarren urratsa izango litzateke hemendik beste geruza batzuen bila joatea, indar aktibazio horretan gehitzeko. Bide horretan, nik uste dut gaurko eguna mugarri historikoa izango dela».
«Geuk hartu behar dugu hitza, zertaz ari garen badakigulako»
SUSANA ATXAERANDIO
2002ko urtarrilean torturatua
«Uste dut, tortura desagerrarazteko bidean, torturatuen zeregina funtsezkoa dela, erabat beharrezkoa. Guk geuk, torturatuok, hartu behar dugu hitza, zertaz ari garen badakigulako. Torturaz ari gara, eta guk tortura pairatu dugunez, eskarmentua badugunez, horretaz hitz egin dezakegu. Tortura nola eta zergatik erabiltzen den inork baino hobeto esan dezakegu, hori gerta dadin dauden bermeak aipa ditzakegu, eta horren errudunak nortzuk diren ere esan dezakegu.
Izan ere, batzarrean esan dugun moduan, tortura ez da bakarrik inkomunikazio aldiko bost egunetan edo hamar egunetan gertatzen dena. Isolamendu ziegan urteak ematen dituztenen kasua ere hor dago. Eta, horren aurrean, hitza hartu behar dugu.
Nik askotan entzuten dut irratian edo bestelako hedabideetan politikariek torturaz hitz egiten dutela, torturaren mekanismoan parte hartzen duten politikariek barne. Eta beste politikari batzuek joko bikoitza egiten dute. Espainiako segurtasun indarren kasuan, torturaz hitz egiten dute, baina isildu egiten dira, esaterako, Ertzaintzaren kasuan.
Horregatik uste dut ezin diegula utzi horrelakoei gure izenean mintza daitezen, eta guk geuk, torturatuok, hartu behar dugula hitza. Hain zuzen ere, zertaz ari garen inork baino hobeto dakigulako».
«Frogak lortu baino gehiago, jendea izutu nahi dute torturarekin»
FITO RODRIGUEZ
1982ko martxoan torturatua
«Atxilotu nindutenean hamar eguneko inkomunikazio aldia zegoen. Gogorrena Donostian bertan izan zen. Kontuan izan behar da nire alaba jaio berria zela, eta eraman nindutenean bi hilabeteko alaba bakarrik utzi zutela etxean. Mota askotako torturak jaso ondoren, urtebete eta egun bateko zigorra ezarri zidaten, beste batzuek torturapean egindako deklarazioetan oinarrituta. Izan ere, askotan aipatzen da autoinkulpazioa, baina heteroinkulpazioa ere badago, esan nahi baita, torturaren bidez salaketa batzuk eragiten direla, gero epaiketan froga gisa hartzen dituztenak, benetako froga izan gabe.
Duintasuna berreskuratu behar da, torturak txikituta uzten zaituelako. Erakutsi behar da horrekin frogak lortu baino gehiago jendea izutu nahi dutela, eta terrore horri aurpegia eman behar zaio. Ni atxilotu ninduten garaian, PSOEk eskuratu zuen boterea, eta intelektual batzuek aldarrikapen bat argitaratu zuten, eta esaten zuten sei hilabetean bukatu behar zela torturaren orbana, beraiek zioten moduan. 25 urte pasatu dira, eta intelektual horiek ez dute berriro ahoa ireki tortura ezabatzeko. Behintzat kaltetuok aukera izan dugu biltzeko eta gure duintasuna aldarrikatzeko».
«Torturatuona ez ezik, gizarte osoaren zeregina ere bada»
SUE lorenzo
2005ean torturatua
«Estatuak Euskal Herriaren kontra erabiltzen duen tresna da tortura. Baina tresna hori gauza askok sostengatzen dute: inkomunikazioak, Auzitegi Nazionalak, hedabideek ematen duten babesak, torturapean lortutako inkulpazioak aintzat hartzen dituzten epaileek eta abarrek. Kontua ez da soilik une jakin batean tortura kasu gehiago edo gutxiago egotea. Horrek guztiak amaitu behar du, hau da, tortura ahalbidetzen duen guztiak amaitu behar du. Eta horretan torturatuon zeregina beharrezkoa da, baina ez soilik torturatuona. Gizarte osoaren zeregina da. Gizarteak begiak ireki behar ditu, eta horren kontra borrokatu».
Rodolfo CUESTA | Detenido por la Guardia Civil en 1992.
"Nunca han tenido en cuenta nuestra opinión".
El donostiarra Rodolfo Cuesta perdió alrededor de diez kilos en los cinco días que permaneció incomunicado. Fue detenido por la Guardia Civil en Bidebieta en 1992. «Primero, me llevaron al cuartel del Antiguo, donde comenzaron los golpes, ‘la bolsa’... al día siguiente me trasladaron a Madrid».
Ya en la Audiencia Nacional, denunció ante el magistrado Baltasar Garzón «la salvajada» de la que fue objeto. «Fueron días realmente duros».
Catorce años después, todavía perduran las secuelas. «Cada vez que hay detenciones, supone revivir aquella pesadilla. Aún hoy me sobresalto cuando oigoun ruido fuerte», resalta.
Cuesta insiste en la necesidad de «ir cerrando las heridas abiertas si queremos avanzar en un proceso». Ypara ello reclama la supresión «de toda la maquinaria que permite esta práctica» y que «se garantice de una vez que no haya más torturados en este país». Con ese objetivo y para que «se escuche nuestra voz», expresa su apoyo a la asamblea de torturados que mañana se celebrará en Elorrio por vez primera:«Nunca nos han consultado ni han tenido en cuentra nuestra opinión», se queja Cuesta.
En este sentido, exige un reconocimiento y reitera que las personas que han sufrido la tortura son también «un activo» y que como tal se les debe considerar.
Susana ATXAERANDIO | Detenida en enero de 2002.
"La tortura es una lacra y Euskal Herria tiene muchas".
El 17 de enero de 2002, unos 60 agentes de la Guardia Civil irrumpieron en el domicilio de Susana Atxaerandio y su compañero. Justo al día siguiente, iba a presentar una denuncia por el dispositivo de seguimiento que, de modo casual, había encontrado en su vehículo. Se da la circunstancia de que, a raíz deloperativo que la Guardia Civil inició en setiembre de 2001 en Gasteiz, ambos se presentaron en la Audiencia Nacional y salieron en libertad. La detención de Atxaerandio y su compañero se produjo meses después, en enero. El registro de la casa duró siete horas. Ni durante ese tiempo ni en los cinco días de incomunicación pudo ver a su pareja, aunque «la Guardia Civil se encargó de que escuchara sus gritos, al igual que él oía los mios. Fue muy duro», resalta Atxaerandio.
«Amenazas, golpes, vejaciones sexuales... hasta que te hacen llegar al límite de tus posibilidades. Fue una salvajada con todas las letras y una irracionalidad absoluta. Una violencia física y síquica brutal», subraya al recordar aquellos cinco días.
De las 19 personas que fueron arrestadas en el marco de este operativo, 17 denunciaron haber sufrido torturas. El paso de Atxaerandio ante el magistrado de la Audiencia Nacional española Guillermo Ruiz Polanco fue «bastante desagradable. Había una abogada de oficio pero ni abrió la boca. Le narré al juez las torturas pero no inició ninguna investigación, aunque ésa era su responsabilidad porque él había ordenado mi detención. Me hizo sentir que lo que yo estaba haciendo era un absurdo», recuerda.
Mañana estará en Elorrio para gritar a los cuatro vientos que «ya es hora de hacer visible la tortura y a las personas torturadas». «La tortura es una lacra y, lamentablemente, Euskal Herria tiene muchas lacras. Es una pena que a día de hoy todavía no haya un censo sobre cuántas personas la han sufrido. Se calcula que, desde la transición, 7.000 personas han sido torturadas. Un caso es ya una vergüenza», destaca.
Afirma que es su «responsabilidad hacer algo» para poner fin a esta práctica y exige un reconocimiento público de que la tortura existe. Reclama también «garantías para que no haya ni un caso más».
Sobre las medidas adoptadas por Baltasar Garzón, expresa «excepticismo» e incide en que «la mejor garantía es no incomunicar a nadie y dejar al detenido en manos del juez. También me dijeron que tenía derecho a guardar silencio y no lo pude ejercer en mi detención», subraya.
Maite GOLMAIO | Xabier Kalparsororen ama.
"Semearena tortura kasu argia zela esan zidan Basurtoko gerenteak".
Xabi Durangon atxilotu zuen Udaltzaingoak 1993an. Txiripaz jakin genuen. Pistolarekin furgoneta bat lapurtzen saiatu zela esan zioten nire ahizpari. Segituan, Udaltzaingoari deitu genion, joango ginela esanez. Ezetz esan ziguten, hurrengo goizean epailearenga- na joango zela eta orduan izango genuela ikusteko aukera. Abokatu bati deitu eta gertatutakoa azaldu nion. Abokatua bertaratu egin zen eta sekulako mugimendua zegoela esan zidan telefonoz. Goi-zean, Durangora abiatu ginen», azaldu du Maite Golmaiok, Kalparsororen amak.
Durangora iristerako, ordea, Polizia espainolak eraman zuela esan zioten. Indautxuko polizia-etxera joan zirenean Basurtoko ospitalean zegoela jakinarazi zioten.
«Han zer egiten zuen galdetu genuen. ‘Berak eskatuko zuen’, erantzun zigun poliziakide batek. Ospitaleko harrera zerbitzura jo genuen. Xabier Kalparsoro izenarekin inor ez zegoela esan ziguten. 13.30 aldera izenik eman ez zuen norbait heldu zela eta bera izan zitekeela esan ziguten. Korridore guztia poliziaz josita zegoen. Xabier ea bertan zegoen jakin nahi genuela esan genien. ‘Hemen dago, koman eta inkomunikatuta’, esan ziguten», kontatu du.
UCIko arduraduna Maite Golmaiorengana joan zen. Medikuaren bulegoan zegoela, bi poliziakide joan eta handik ateratzen saiatu ziren.
Abokatuarekin batera, Basurtoko gerentearekin hitz egitera joan zen. «Semearena tortura kasu argia zela eta salatzeko esan zidan». Azkenik, ikustea lortu zuen. «Ikusi nuen nola zegoen mutila! Handik 48 ordura hil zen. Erizain batek eman zigun heriotzaren berri. Nire semeari ez zioten bere anaia ikusten utzi, medikuak ahalegin guztiak egin zituen arren. Urdurituta,hil egin zutela hasi nintzen oihukatzen, poliziaz inguratuta. Medikuak egia zela esan eta arrazoia eman zidan».
Epaiketa egitea lortu zuten. Halere, ez zuen ezertarako balio izan, «denak kanpoan baitaude. Egindakoa eginda ere, inpunitate osoa dute».
«Egun hauetan Pinochet diktadorea zela eta torturatu egiten zuela entzun dut maiz. Baina semearena eta beste batzuena Felipe Gonzalez gobernuan zegoenean gertatu zen. Aznarrekin eta Zapaterorekin gauza bera gertatu da», nabarmendu du.
Golmaiok beharrezkotzat jotzen du «bai gaur bai lehen, torturatu egiten dela onartzea eta tortura ahalbidetzen duen makineria etetea. Hasteko, Auzitegi Nazionala eta torturapean eginiko adierazpenak bertan behera utzi beharko lituzkete». Garzonek agindutakoari buruz, «printzipioz positiboa» dela dio. «Hori bai, zenbat aldiz pasa dira torturatuak bere begien aurretik eta ez die jaramonik egin?», nabarmendu du.
Xabier Izaga.
Eskuliburua.
Durangora eraman izan balute barra-barra salduko zuten, orain artean izandako arrakasta ikusita. Izenbururik gabea, tortura salatzeko kontsigna gaiztoa zabaltzeko eskuliburua dela besterik ez dakigu hartaz. Ustezko irakurleek, eta irakurle izan baina kontsignari jarraitu ez diotenek ere, hitzordua dute bihar Elorrion. Zer den irakurtzea, batzar horrek ezin konta ahala amesgaizto, ezin adierazizko oinazeak hartuko ditu bere barnean.
Alegiazko eskuliburu horrek beste pare bat dakarkit gogora. Bata “Ley de Partidos” izenburuduna, demokrazia zaintzeko modurik onena demokrazia deuseztatzea dela erakusten duena. Bestea “Ley del Vascuence”, autoreetako baten arabera, trigonometriaz diharduena.
«Literatura-literatura» ortodoxoek gustuko duten bezala hizpide hartuta “18/98 sumarioa” izenburu erakargarrikoa dugu azkenaldion izarra. Bere estilo traketsa gorabehera, ezin zaio meriturik ukatu, Kafkaren eta Becketten oihartzunak dakarzkigu-eta.
Baina denetan garrantzitsuena, eta kronologikoki ere lehena, “Ley Antiterrorista” da, frantsesez ere argitaratua. Protagonista Egurbidezko Estatuak bere burua defendatzeko sortutako salbuespen egoera da, eta haren betebeharra terroristek beren delituak aitortu eta larrutik ordaintzea. Askotan terrorista ez denak ere terrorista dela aitortuko du, hain da eraginkorra legea. Tortura salatzen duten amarrugileei ere aurre egin behar die, eta hartarako hainbat epaile bereziren laguntza izango du. Tortura salaketak terroristen eskuliburua delakoa irakurri duten froga izango da: horra terroristaren benetako aitorpena. Ez dago gaizki pentsatuta. Ezin uka autoreak Cervantesen oinordeko duinekoak direla.
Genero bereko obra txikiago hauek ere nabarmentzekoak dira: “Tortura-kasu bakanak iraganeko kontua dira”, hamar urtean behin-edo berrargitaratzen dena; “GALitatezko indultuak”, aurrekoaren maiztasun berean berrargitaratua; edo orain dela urte gutxi argitara emandako “Aurpegi hantu belztuak gezurra dio”.
Bukatzeko, poema bat, joan den igandean Pinochetek gogorarazia, haren borreroek hil arte torturatu zuten Victor Jararen kanta bat, hain zuzen: “El derecho de vivir”. Aurreko lan horiek guztiek herri honi ukatzen dioten eskubidea, izatea bera ukatzen baitiote. Herritarrok, gure parte-hartzea erabakigarria dela sinesten badugu, lor dezakegu «el derecho de vivir en paz».
