Tras seis años y medio, Nekane Txapartegi declarará por su denuncia de torturas.
- Cuatro guardias civiles españolaes que participaron en la detención de Xabier Oleaga comparecen también hoy en Madrid.
- Xabier Oleagaren testigantza.
A raíz de la denuncia por torturas que interpuso el 15 de junio de 1999, Nekane Txapartegi, detenida por la Guardia Civil el 9 de marzo de ese mismo año, comparecerá hoy finalmente ante el Juzgado de Instrucción de Madrid para relatar lo que vivió durante los cinco días de incomunicación. Torturaren Aurkako Taldea (TAT) subrayó que «han tenido que pasar seis años y medio para que se produzca esta toma de declaración por parte del juez. Han transcurrido más de seis años sin que el magistrado haya prestado atención a la denuncia de Nekane. Una vez más, queda patente cuál es la actitud de los jueces frente a la tortura», resaltó.
Cabe recordar que la denuncia de Txapartegi fue archivada el 6 de junio de 2001 pese a que el médico de Soto del Real, que la atendió a su ingreso en prisión, certificó la presencia de marcas en muñecas, piernas, brazos y pecho, y moratones en la espalda, así como la imposibilidad de levantar el hombro izquierdo.
El juez instructor decidió archivar el caso argumentando que en el informe médico no se explicaba cuál era el origen de tales lesiones. Esta decisión fue recurrida por los abogados de Txapartegi.
Además de esta diligencia, cuatro guardias civiles prestarán hoy declaración sobre la denunciapor torturas que presentó Xabier Oleaga, detenido el 20 de febrero de 2003. Los cuatro, que participaron en el arresto, traslado y diligencias posteriores, declararán detrás de una cortina y únicamente podrán ser vistos por el juez y el fiscal. Según informó TAT, el juez aceptó los argumentos del abogado de los acusados, que alegó que Oleaga «es un presunto miembro de ETA y que el objeto de su denuncia es identificar a cuantos más guardias civiles mejor y negar las autoinculpaciones hechas en su día». A través de una nota, TAT criticó que «se les concedan derechos excepcionales y no recogidos en la ley».
Torturaren Aurkako Taldeak epaileek tortura salaketen aurrean duten jarrera salatu du.
Bihar Nekane Txapartegi eta Xabier Oleaga euskal herritarrek ezarritako tortura salaketak direla eta, 2 eginbide judizial egingo dira. TATek salatu du epaileen erabakiek, torturaren ibilbidea itxi eta inpunitatearena irekitzen dutela. Kasu bat ikertu gabe artxibatzeak, hurrengo kasu bat ere emango dela zihurtatzea dakarrela.
TATek, Torturaren Aurkako Taldeak, eginbide hauen inguruan egiten duen irakurketa plazaratu nahiko luke prentsa ohar honen bitartez.
Nekane Txapartegi Zizurkildarra, 1999ko martxoaren 9an izan zen atxilotua Guardia Zibilaren eskutik. Bost egun inkomunikazio egoeran igaro ondoren, Guardia Zibilaren eskutan jasandako torturak zirela medio, salaketa ipini zuen Donostiako epaitegian, 1999ko ekainaren 15an.
Nahiz eta espetxera heldu zen momentuan, Soto Del Real Espetxeko medikuak egindako azterketa medikuan, eskumuturretan markak, bi hanketan, besoetan, bularrean eta bizkarrean ubeldurak eta ezker sorbalda ezin zuela mugitu jaso, salaketa artxibatzea erabaki zuen Madrilgo 34. Instrukzio epaitegiak 2001.eko ekainaren 6ean, espetxeko medikuak, zauri horiek nola egin ziren ez zuelako aipatu.
Nekaneren abokatuak ezarritako helegitearen bitartez, epaitegiak, kausa berriro irekitzea erabaki du, eta horregatik, bihar osteguna, urtarrilak 12, Nekane berak deklaratuko du epailearen aurrean.
Bestetik, Xabier Oleaga Oreretarraren kasua aipatu nahi dugu. Xabier 2003ko otsailaren 20ean atxilotu zuen Guardia Zibilak. 5 egun inkomunikatuta egon ondoren, 2003 martxoaren 26ean salaketa ezarri zuen, Guardia Zibilaren eskutik jaso zuen tratuarengatik.
2005.eko urtarrilak 29a arte ez zen erabaki ze epaitegiri zegokion ikertzea, azkenik Madrilgo 50. Instrukzio epaitegia izango delarik, eta 2005.eko otsailak 25a arte ez zen frogarik eskatu epailearen eskutik.
Bihar, urtarrilak 12, Xabierren atxiloketa, lekualdaketa eta diligentzietan parte hartu zuten 4 Guardia Zibilek deklaratuko dute epailearen aurrean. Guardia Zibil hauek, kortina baten atzean deklaratuko dute eta epaile eta fiskalak bakarrik izango dute euren aurpegia ikusteko aukera. Erabaki hau justifikatzeko epaileak onartu dituen arrazoien artean, Xabier ustezko ETAko kide dela eta bere salaketa ahalik eta Guardia Zibil gehienak identifikatzeko eta bere garaian egindako inkulpazioak ukatzeko egina dela, Guardia Zibilak estali gabe deklaratzen badute ETAri iritsiko zaiola informazio hori?
Gogoratu, Xabier ez dela berak jasandakoen inguruan deklaratzera deitua izan oraindik. Bai ordea, eta testigu gisa, Iñaki Uriaren Tortura salaketa dela eta, Donostiako Epaitegiek ireki zuten ikerketetan.
Honen aurrean TATek egin dezakeen edozein irakurketa soberan dago. Xabierri ustezko delitu bat leporatu zitzaionean, segituan izan zen atxilotua, inkomunikatua eta Madrilera eramana. Aldiz, Guardia Zibil hauei ustezko delitu bat leporatzen zaienean legeak berak onartzen ez dituen salbuespenezko eskubideak eskaintzen zaizkie.
Ez da onargarria, batetik, bai Xabier, baita TATeko abokatuen aurkako honelako mesprezuei balio juridikoa ematea, eta bestetik ezta ere, testigu eta peritoentzako bakarrik aurrikusia dagoen lege bat Tortura kasu batean inputatuta dauden Guardia Zibilei aplikatzea, eurak direnean gainontzekoenak hain modu anker eta basatian urratzen dituztenak.
Nekaneren kasuan aldiz, Tortura kasuak ikertzeko epaitegiek erakusten duten interes ezaren irakurketa besterik ezin dezakegu egin. Sei urte eta erdi igaro behar izan dira Nekanek epailearen aurrean deklaratu ahal izan duen arte. Hau da, sei urte igaro dira epaileak Nekanek ezarri zuen salaketari kasurik egin gabe. Beste behin, argi geratzen da zein den epaileen jarduna tortura kasu batekin topatzen direnean
Beste behin ere, Torturaren sostengurako makina bat besterik ez den sistema judiziala salatu nahi du TATek. Euren erabakiek, torturaren ibilbidea itxi eta inpunitatearena irekitzen dutela. Kasu bat ikertu gabe artxibatzeak, hurrengo kasu bat ere emango dela zihurtatzea dakarrela.
Beste behin ere, ASKI DA, TORTURARIK EZ!
Xabier Oleagaren testigantza.
Xabier Oleaga, epaitegiaren aurrean aurkeztu eta zuzenbidearean egoki den moduan, zera dio:
Idazki honen bidez bere ezagutzan jarri nahi duela ondoren azalduko diren ekintzak, Kode Penaleko 173 eta ondorengo artikuluetan , Espainiar Konstituzioko 151 . Artikuluan, Convenio para la proteccion de los Derechos Humanos y Libertades Fundamentales (Roma 1950) delakoaren 3 . Artikuluan Iruñeatik bueltan, Convenio para la prevencion de la tortura y otros Tratos o Penas Crueles , Inhumanas o Degradantes (Nueva York ) delakoan , eta Convenio Europeo para la prevención de la tortura y de las penas o Tratos Inhumanos o Degradantes (Estrasburgo) delakoan azaltzen diren tortura delitua izan daitezkelakoan.
Egitateak
-Lehena: Otsailaren 20 (Oreretan) goizaldean izan zen, 2003an, hain zuzen ere 1:30tan gutxi gora behera. Goardia zibilak ziren. Tinbrea jo zuten, indartsu eta etengabe, nire emazteak atea ireki zuen arte. Ordu erdi lehenago oheratuta ginen.
Etxean, emaztea eta bioz aparte, geure bi alabak zeuden, Irati eta Amaia, 13 eta 10 urtekoak hurrenez hurren. Emazteak atea ireki zuenean justu harrapatu zituen porra batekin atea behera botatzeko zeudela. Lehen uneak oso tensoak izan ziren. Haurrak lo zeuden aspalditik, armarekin apuntatzen, infragorriak batera eta behera sartu zirenean.
Halako batera Entzutegi Nazionaleko 6. aretoko idazkari gisa aurkeztu zen emakume bat azaldu zen. Bere aurretik bi goardia zibil, uniforme eta armaturik, etxeko geletan zehar sartu ziren, ziurtasunezko miaketa egitera omen.
Nire eskubideak omen ziren eta atxiloketako aginduz irakurri zizkidaten. Hori dena irakurri izanaren papera sinatzeko aurkeztu zidaten eta ukatu egin nintzen. Nire emazteak adierazi zien, ez berak eta ez nik ez genuela ezer sinatuko, gu kanpoan ginela etxera bi goardia zibil sartu ziren minutu batzuez eta ez genekiela haiek zerbait sar zeuzkaten edo ez.
Tentsio giro handian, baina tratua korrektua izan zen. Haurrak eta emaztea gela batean elkarrekin, hura kontrolatuta, ni gelaz gela, egiten zuten miaketa ikusten, suposatzen zen. Hotza, ni pijama hutsetan, txankleta batzuekin. Ez dakit esaten zehazki zenbat denbora egon ziren miaketa egiten, agian 4:30ak arte-edo.
Etxetik joan aurretik arropa eta dirua hartzeko esan zidaten. Haurrak eta emaztea besarkatu eta animuzko hitz batzuk gurutzatzeko aukera eman zidaten.
Denbora horretan guztian etxe barruan 10-12 agente inguru ibili ziren etxera, batzuk kalez, besteak uniformez. Kanpoan beste horrenbeste egongo ziren gutxienez.
Ez zidaten esposarik jarri. Txorakeriarik egiten ez banuen ez zidatela esposarik jarriko ezan zidaten. Eta horrela izan zen. Atxiloketa bost egun beranduago amaitu eta Entzutegi Nazionalera deklaratzea joateko bidaia hasi arte ez zidaten denbora guztian, esposarik jarri.
-Bigarrena: Etxetik lantegira joan ginen, 10 minutu bidaian, Anoeta pasealekuko 22.ean. Bulegoko ateko giltza neronek eman nien, bestela sarrerako 2 ateak bota egingo zituztela esan baitzidaten.
Gu denok bulegotan sartu aurretik, nire etxean bezala, bi goardia zibil, armatuta eta uniformedunak, sartu ziren ziurtasunezko miaketa egitera. Sei- zazpi minutu barru denok sartu ginen. Berriro irakurri zizkidaten eskubideak eta sinatzeko eskatzera ukatu egin nintzen.
Nire lan-mahaia eta armairuak arakatu zituzten baita ere nire zuzendariarena eta bulegoetako arduradun nagusiarena. Adierazi nien nireak ez ziren lanabesak eta materialak eramaten ari zirela (epaitegiko idazkariari adierazi nion, baita ere goardia zibilen buru egiten zuenari), baina alferrik. Hiruzpalau ordenagailu eraman zituzten.
-Hirugarrena: 7:45 aldera miaketa amaitu eta Madrilerako bidea hartu genuen. Tratua, tentsoa baina korrektua. Ez zidaten kaputxarik ezarri, baina bai buruan nire zamarraren burukoa.
Eurei ez begiratzeko esaten zidaten. Batzuk aurpegia estalita zeramaten, besteek ez. Pixa egiteko eskatzen nuenean geratzen ziren. Kafe bat hartu nahi nuen eskaini zidaten (ez nuen hartu). Bidean ez zuten abiadura handirik liatu. Berriro ere korrektuak izan ziren.
Atxiloketa gaiari buruz ez genuen gehiegi hitz egin, saiatzen ziren, baina saihesten nuen eta beste gai batzuetara jotzen zuten: familia, euskara, politika (orokorki), Irakeko krisia, kirola,... Madrilera iristean, gure sarekadako lehena izan nintzela uste dut, eguerdiko ordu bata t?erdiak aldera. Euren instalazioen ingurura iristean burua makurtzeko eskatu zidaten, insistentziarekin. Bidean, peajeetan ere gauza bera egiteko eskatzen zidaten.
-Laugarrena: Behin euren instalazioetan sartuta, ziega batean sartu ninduten. Dimentsioak ematen ez nuke orain asmatuko, baina hasierako ziega hori eta bi gehiago ezagutu nituen han egon nintzen bost egunetan eta denak ziren antzeko dimentsioetakoak.
Lehen egunean hainbat ordu egin nituen bakarrik ziegan, baina arratsalde-iluntze aldera beste atxilotu bat sartu zuten ziegan. Ez dakit nor zen. Elkarri bizkarra emanda ginen, bakoitza zoko batean hormari begira, zutik.
Janaria eta ura eskaintzen ziguten, baina saiatu nintzen ezer ez hartzen, agian sagar bakarren bat. Ez nintzen fido.
Ziegatik jendea ateratzen eta sartzen nabaritzen nuen. Pixa egitera eramaten ere bai. Halako kasuetan eskatu egiten genuen. Begira ixteko eta behera begiratzeko eskatzen ziguten ziegatik atera aurretik. Ibilbide laburra zen ziegatik komunera. Komuna, gela handia, ez garbia. Berogailuren bat zegoen lekura makurtu egin behar zen ibilbidera. Pixa egin ondoren berriro eskatzen genuen ziegara itzultzeko, burua jaitsi, begiak itxi, eta maniobra bera eginik, berriro ziegara.
Gaueko lehen orduetan deitu zidaten. Hartu eta pasabide ezezagunetik, lehen aipatutako baldintzetan, forense gisa identifikatu zitzaidan gizon ezezagun baten aurrera eraman ninduten. Entzutegi Nazionaleko forensea zela zioen tarjeta bat erakutsi zidan. Jasotako traturi buruz galdera batzuk egin zizkidan eta nik erantzun. Ordua esan zidan (nire erlojua etxera utzi behar izan nuen), gaueko 8ak inguru zirela uste dut. Atxilotuta egongo nintzen bitartean egunero etorriko zela adierazi zidan.
Ziegara itzultzean, lasterrera, galdeketa gogor hotsak entzuten ziren. Garrasiak, kolpeak, torturatuen aieneak ematen zutenak... Gau guztian zehar, tarteka. Gau guztian zutik mantendu ninduten, hormaren kontra.
Hurrengo egunean zutik egonaz txikituta nengoen. Nirekin ziegan zegoena atera eta sartu egiten zutela uste dut, baina ez naiz gogoratzen.
Goizean zehar konturatu nintzen ziegan nirekin zegoena Iñaki Uria zela. Konturatu nintzen nahiko gaizki zegoela. Urduritzen hasi nintzen. Nire klaustrofobia agertzen hasi zen (klaustrofobiko nahiko aurreratua naiz. Psikoterapia eta homeopatia tratamenduak jarraitu ditut. Duela bi urtetik ez naiz igogailuetan eta garraio publikoan jendez beterik dagoenean sartzen). Aurretik nire atxilotzaileei esana nien klaustrofobikoa nintzela. Eguerdi aldera niri eserita egoten uzten zidaten eta Iñaki zutik egotera behartzen zuten. Niri fruta eskaini zidaten eta Iñakirentzat, eskatu zuenean, ez zegoela esan zioten. Nirea emango niola esan nuenean, eman zioten Iñakiri ere.
Handik lasterrera atera zuten ziegatik. Galdeketa saioak entzuten ziren, lehen adierazi bezala. Tentsioa gora zihoan. Alboko ziega batean emakume baten negar zotinak entzuten nituen. Goardia zibilek (tartean emakumezko bat) konpresak eta tanpaxak eskaintzen zizkioten. Gero jakin nuen Inma Gomila zela. Alboko beste ziega batean kide bat abokatuarekin hitz egiteko aukera eskatuz hasi zen. Buruarekin horman kontra kolpatzen hasi zen. Goardia zibilak urduritzen hasi ziren. Modu txarrean, mehatxuka, eragozten zioten burukadak ematen jarraitzea.
Pixa egiteko eskatu nuen. Goardia zibilak etortzean Iñaki non zegoen galdetu nuen, behin eta berriz, ea zer egiten zioten. Goardia zibilak, lasai egoteko, ez dela ezer gertatzen. Horretan, klaustrofobiak eta tentsioak eraginda edo, konortea galdu eta erori egin nintzen, komunera joan gabe. Ez dakit zenbat denbora egon nintzen horrela. Minutu gutxi batzuk pentsatu dut. Oso urduri jarri ziren goardia zibilak. Ospitalera eraman beharko nautela esaten zuten kezkatuta. Ziegako ohean (koltxoi zikin bat harrizko ohe hotz baten gainean) etzan ninduten. Gaindituta zeuden. Ziegako kidea burua joka hormara kontra? Desmadre egoera sortu zen.
-Bosgarrena: Galdeketa batera eraman ninduten berriro. Oraingoan gogorragoa. Izterren flexioak, garrasiak, egunkari bildua ematen zuen zerbaitekin kolpeak, baino ez gogorrak, kolpeen simulazio gisako zerbait. Aurreko kolpe saioa baino luzeagoa. Jarraian, berriro ziegara.
Berriro aurreko ibilbide luzea, aipatutako baldintzetan. Forense gisa ezagutu nuen ezezagunaren aurrean aurkitu nintzen berriro ere. Gertatu zitzaidan guztia kontatu nion. Lehen aldian ere esan nion klaustrofobiarena. Hartakoan esan zidan arazoren bat izaten banuen agindua emanda utziko zuela antsiolitikoren bat eman ziezadaten. Oraingoa kontatzean, tentsio hartu zidan. Ea kanpoko aldeko esploraziorik egiterik nahi nuen galdetu zidan. Zein ordutan ginen esan zidan, 14:30ak aldera omen ziren. Gauzak gero eta txarragora zihoazela esan nion, nire kasurako, baina, batez ere nire ziega kide izan zenarentzat. Adierazi nion aurreko egunean egoera bereziki gogortu zela, orokorrean, bere aurrean egon ondoren. Nire ziega kideren izena eskatu zidan eta eman egin nion. Beste ezer gabe, ziegara itzuli ninduten.
-Seigarrena: Larunbat eguerdian, berriro forentserengana. Nik, dena kontatzen nion. Berak galdera batzuk egiten zizkidan. Galdeketa ea heriotza mehatxurik egiten zidaten. Nik ezetz esatean, garrantzia kentzen zion. Tentsio arteriala hartzen zidan, esploraziorik egitea nahi nuen... Burukadaka ari sen kidearen berri kontatu nion, baita ere Iñakiri buruz galdetu. Ihesbideak hartzea zituen erantzutean. Burukadako ari zenari buruz, antsietate eraso bat zeukala, besterik ez, eta antsiolitiko bat eman ondoren egoera kontrolatuta zegoela. Ez kezkatzeko. Hori izan zen dena.
Larunbatean forensearekin egon ondorenetik igande goizaldera arteko tartea bereziki tentsoa izan zen. Behin eta berriz galdekatzen ninduten. Azkenekoetako batean biluztu egin ninduten, horrela flexioak egin arazi, ahozpez jarrita besoetako flexioak ere bai, lehertu arte. Jarrera horrela bultzada simulazioak, kolpe simulazioak paperezko makilez, pistola kargatu eta balarik gabe disparatu, batzutan kanoiarekin burua presionatuta. Alboko areto batean tortura simulazioen oihuak, haiek hartuko nautela mehatxatuta, eurak onak zirela, zortea nuela. Hotzez eta beldurrez dardarka, begiak (ez beherago) estalita, ilunpean, klaustrofobiaren eraginez... Azkenean goizaldeko hirurak aldera deklaratzera eraman ninduten. Eskubideak irakurri zizkidaten, nire atzean ofiziozko abokatua zegoela esan zidaten. Nik ez nuen ikusi. Hogeita bost bat galdera egin zizkidaten, baino nik biri bakarrik erantzun nien. Haserre geratu ziren eta bi egun gehiago egongo nintzela atxilotuta mehatxatu zidaten. Paper batekin hortaz engainatzen ere saiatu ziren, baina nabaria zen gezurra zela.
-Zazpigarrena: Epailearen aurrera sei t'erdiak aldera iritsi nintzen. Momentua iritsi zenean jasandako tratuaren berri eman nuen, hura salatzeko une egokia zen galdetzeaz Epaileak esan zidan ez zela une egokia, baina hala ere esan behar nuena esateko. Ez zuen galderarik egin, ez zitzaidan iruditu interes handirik zuenik horretan. Ez zidan azaldu zein zen une egokia, egiten ari nintzen salaketa egiteko.
Ahaztu zait esatera biluztuta neukatela flexioak, kolpe simulazioak... e.a. egiten ari zitzaizkidalarik gurpila izenarekin ezaguna den gisako tratu txar eredua jarraitzen zutela. Tartean, beti, plastikoan gogorrezko edo antzeko tuboak edo metalezkoak mahai. gisako batzuen kontra joaz zarata eta burrunta izugarria egiten zutela.
Berez, min fisikoa baino gehiago eragin psikikoa, presio psikikoa, nekea, gaindiezinezko neke mentala, sortzen zidaten. Teknikak, ereduak simulazioa ziren gehiago aplikazio zuzena baino, nire kasuan behintzat. Jotzen ninduten, baina min fisikorik egin gabe, eskuekin (eskua zabalik), paperezko makilekin, paperezko pilotekin, euren artean batak bestearen kontra botatzen ninduten, hiruzpalau edo bost lagunen artean, zorabio efektua lortuaz, baina ez modu bortitzean. Pistola buruan jarrita egindako exekuzioak, simulazioa sinestezinak ziren, ez zuten sinesgarritasunik. Nolabait esateko nirekin simulazioren teknika erabili zuten, beldurra sartzeko. Eta lortzen zuten, noski, baina beldurrak ez zidan eraginik sortzen, tentsioa eta nekea ez baziren.
